12 نکته شگفت انگیز درباره نایکی (Nike) که باید بدانید؛ وقتی کفی کفش در وافل ساز پخته شد!
به گزارش مجله فروشگاه، داستان برند نایکی (Nike) تنها حکایت یک موفقیت تجاری بزرگ نیست، بلکه روایتی از خلاقیت بی حدومرز در مکان هایی غیرمنتظره است. بسیاری از مردم نایکی را با تکنولوژی های پیچیده آزمایشگاهی می شناسند، اما ریشه یکی از بزرگ ترین انقلاب ها در صنعت کفش ورزشی، نه در یک مرکز تحقیق و توسعه، بلکه در آشپزخانه یک مربی دو و میدانی رخ داد!
بیل باورمن (Bill Bowerman)، مربی افسانه ای، در حالی که در پی راهی برای بهبود چسبندگی کفش سربازان خود بر روی سطوح تازه تارتان بود، به وافل ساز همسرش خیره شد. این جرقه ذهنی منجر به تولد زیره وافلی (Waffle Sole) شد که تاریخ دویدن را برای همواره تغییر داد. در این مقاله، به آنالیز ابعاد فنی، تاریخی و حاشیه های مجذوب نماینده این اختراع خانگی می پردازیم که نایکی را از یک توزیع نماینده کوچک به یک غول دنیای تبدیل کرد.
01
صبحانه سرنوشت ساز؛ وافل یا کفی کفش؟
در یکی از صبح های سال 1971، بیل باورمن و همسرش باربارا در حال صرف صبحانه بودند که دستگاه وافل ساز (Waffle Iron) توجه بیل را جلب کرد. او در پی الگویی بود که بتواند بدون استفاده از میخ های فلزی (Spikes)، اصطکاک لازم را روی پیست های دو ایجاد کند. او متوجه شد که حفره های معکوس وافل ساز می توانند الگویی از برجستگی های لاستیکی ایجاد نمایند که هم سبک باشند و هم فشار را به خوبی توزیع نمایند. او بدون معطلی مقداری مایع لاستیک خام (Urethane) تهیه کرد و آن را درون دستگاه ریخت. نتیجه این آزمایش خانگی، تخریب کامل وافل ساز محبوب همسرش بود، اما در عین حال، نمونه اولیه کفی وافلی به دنیا آمد.
02
چالش فنی؛ لاستیک در برابر فلز
پیش از اختراع کفی وافلی، دوندگان از کفش های میخی استفاده می کردند که برای پیست های خاکی مناسب بود. اما با ظهور پیست های مصنوعی (Synthetic Tracks)، این میخ ها به سطح آسیب می رساندند و انعطاف پذیری کمی داشتند. از نظر فنی، کفی وافلی یک سیستم تعلیق (Suspension System) مینیاتوری ایجاد می کرد. هر کدام از برجستگی های وافلی مانند یک فنر عمل نموده، ضربه را جذب می کردند و در هنگام جدا شدن پا از زمین، انرژی را بازمی گرداندند. این توزیع فشار (Pressure Distribution) باعث شد خستگی دوندگان در مسافت های طولانی به شدت کاهش یابد. مهندسان امروزی این پدیده را بازگشت انرژی می نامند که پایه و اساس طراحی بسیاری از کفش های پیشرفته کنونی است.
03
فداکاری همسر بیل باورمن و جنبه های خنده دار داستان
باربارا باورمن بعدها در خاطرات خود با خنده تعریف می کرد که بیل چگونه آشپزخانه را به یک کارگاه شیمی بدبو تبدیل نموده بود. بوی لاستیک سوخته تمام خانه را پر نموده بود و اولین کوشش بیل منجر به چسبیدن همیشگی لاستیک به صفحات وافل ساز شد. آن دستگاه هرگز دیگر وافل نپخت و مستقیماً به سطل زباله رفت. اما بیل ناامید نشد و دستگاه های بیشتری خرید. این جنبه از زندگی خصوصی باورمن نشان دهنده روحیه وسواسی او برای رسیدن به کمال بود. او حتی وزن کفش های دوندگانش را با دقت میلی گرم میزان گیری می کرد و معتقد بود حذف حتی یک اونس وزن اضافی، می تواند در یک مسابقه مایل، چندین یارد تفاوت ایجاد کند.
04
تولد کفش ماه؛ اولین خروجی واقعی
اولین کفشی که با این تکنولوژی ساخته شد، کفش ماه (Moon Shoe) نام گرفت. این نام گذاری به علت شباهت ردپای این کفش با ردپای فضانوردان آپولو 11 بر روی کره ماه بود که در آن موقع تب و تاب زیادی در جامعه داشت. تنها حدود 12 جفت از این کفش ها به صورت دستی ساخته شد تا در آزمون های انتخابی المپیک 1972 مونیخ به وسیله دوندگان استفاده گردد. این کفش ها دارای رویه نایلونی سبک و زیره دست سازی بودند که مستقیماً از دل همان آزمایش های وافل سازی بیرون آمده بودند. امروزه، یک جفت دست نخورده از این کفش ها در حراجی های بزرگ با قیمت هایی فراتر از 400 هزار دلار معامله می گردد که نشان دهنده ارزش تاریخی این نوآوری است.
05
بازتاب در رسانه ها؛ از کتاب کفش باز تا سینما
ماجرای وافل ساز به طور مفصل در کتاب زندگینامه فیل نایت، بنیان گذار دیگر نایکی، با نام کفش باز (Shoe Dog) روایت شده است. این کتاب که به یکی از پرفروش ترین آثار مدیریتی تبدیل شد، جزئیات دقیق ناامیدی ها و موفقیت های لحظه ای باورمن را به تصویر می کشد. بعلاوه در مستندها و فیلم های متعددی که درباره تاریخچه برندهای ورزشی ساخته شده، صحنه آشپزخانه باورمن به عنوان نمادی از تفکر واگرا (Divergent Thinking) شناخته می گردد. این داستان به قدری قدرتمند است که حتی در دوره های آموزشی طراحی صنعتی به عنوان مثالی از حل مسئله خلاقانه تدریس می گردد.
06
ریشه های فرهنگی؛ مربیگری به سبک فیلسوفان
بیل باورمن تنها یک مخترع نبود، او یک مربی اخلاق گرا بود که دویدن را ابزاری برای تعالی انسانی می دید. او معتقد بود اگر بدنی دارید، پس شما یک ورزشکار هستید. این شعار که بعدها پایه و اساس کمپین های نایکی شد، ریشه در همین آزمایش های ساده خانگی داشت. او می خواست ورزش را برای همه آسان تر کند. در دهه 1970، جامعه آمریکا در حال گذار از یک دوره صنعتی به دوره توجه به سلامت بود و تب دویدن نرم در حال شکل گیری بود. کفی وافلی دقیقاً همان چیزی بود که مردم عادی برای دویدن روی آسفالت و چمن به آن احتیاج داشتند؛ محصولی که برخلاف کفش های تخصصی قبلی، پا را اذیت نمی کرد.
07
خطاهای علمی گذشته؛ وقتی لاستیک ذوب می شد
در مراحل اولیه، بیل باورمن با مسائل علمی بزرگی روبرو بود. او دانش آکادمیک در زمینه پلیمرها (Polymers) نداشت. اولین جفت کفش هایی که او با لاستیک وافلی ساخت، در اثر گرمای ناشی از اصطکاک روی پیست، آغاز به ذوب شدن کردند! دوندگان گزارش می دادند که کفش هایشان به زمین می چسبد. او مجبور شد با شیمی دانان مشورت کند تا به ترکیب درستی از ترکیبات شیمیایی برسد که در برابر گرما مقاوم باشند و در عین حال خاصیت الاستیک خود را حفظ نمایند. این دوره از خطاها نشان داد که حتی نبوغ آمیزترین ایده ها نیز به صیقل خوردن علمی احتیاج دارند.
08
ارتباط با روانشناسی؛ قدرت مشاهده ساده
از منظر روانشناسی شناختی (Cognitive Psychology)، موفقیت باورمن ناشی از توانایی او در انتقال الگو بود. او توانست کاربرد یک شیء را از حوزه آشپزی به حوزه ورزش منتقل کند. این توانایی در افرادی دیده می گردد که دچار تثبیت عملکردی نیستند. در حالی که هزاران نفر هر روز به وافل ساز نگاه می کردند و فقط به فکر غذا بودند، باورمن پتانسیل مکانیکی آن را دید. این نوع نگاه، زیربنای نوآوری های بعدی نایکی مانند کپسول های هوا (Air Units) شد که آن ها هم از تکنولوژی های فضایی الهام گرفته شده بودند.
09
مقایسه با یافته های مشابه؛ آدیداس و پوما
در همان دوران، رقبای آلمانی نایکی یعنی آدیداس (Adidas) و پوما (Puma) بر روی مهندسی دقیق و استفاده از مواد سنتی مانند چرم و میخ های پیچی متمرکز بودند. تفاوت نایکی در این بود که رویکردی غیررسمی و کاربرمحور داشت. در حالی که آدیداس برای قهرمانان کفش می ساخت، نایکی با کفی وافلی خود، بازار دوندگان غیرحرفه ای را هدف گرفت. این مقایسه نشان می دهد که چگونه یک ابزار آشپزخانه ساده توانست در برابر کارخانه های بزرگ اروپایی قد علم کند و فزونی استراتژیکی به نایکی بدهد که تا امروز حفظ شده است.
10
تاثیر سیاسی و مالی؛ فراوری در شرق
در سال های اولیه، فراوری زیره های وافلی چالش های مالی زیادی داشت. نایکی برای کاهش هزینه ها، فراوری خود را به ژاپن منتقل کرد. این حرکت در زمان خود یک ریسک سیاسی و مالی محسوب می شد، زیرا کالاهای ژاپنی هنوز به عنوان محصولات باکیفیت شناخته نمی شدند. اما دقت ژاپنی ها در بازفراوری دقیق الگوی وافل باورمن، باعث شد کیفیت نهایی محصولات نایکی از استانداردهای آمریکایی فراتر رود. این موضوع باعث شد نایکی به یکی از اولین شرکت های آمریکایی تبدیل گردد که از پتانسیل فراوری در شرق آسیا به شکلی سیستماتیک استفاده کرد.
11
پاسخ به یک پرسش؛ چرا وافل هنوز زنده است؟
ممکن است بپرسید چرا با وجود تکنولوژی های لیزری و پرینت سه بعدی، نایکی هنوز کفش هایی با طرح وافل فراوری می نماید؟ پاسخ در زیبایی شناسی (Aesthetics) و کارایی اثبات شده نهفته است. طرح وافل به امضای بصری نایکی تبدیل شده است. علاوه بر این، از نظر بیومکانیکی، این طرح همچنان یکی از برترین الگوها برای کفش های مخصوص تریل (Trail Running) و دویدن در طبیعت است، زیرا گل و لای به راحتی از میان شیارهای آن خارج می گردد و چسبندگی چندجهته ایجاد می نماید.
12
میراث باورمن؛ از پیست تا موزه
امروز، وافل ساز اصلی که بیل باورمن از آن استفاده کرد، در دفتر مرکزی نایکی در اورگان (Oregon) به عنوان یک اثر مقدس نگهداری می گردد. این شیء ساده به کارمندان نایکی یادآوری می نماید که نوآوری می تواند از هر جایی آغاز گردد، به شرطی که چشمان بینایی داشته باشید. میراث باورمن در هر بار که یک دونده بند کفش خود را می بندد و بر روی زمین قدم می گذارد، زنده است. او به ما آموخت که برای تغییر دنیا، گاهی ضروری است قوانین آشپزخانه را زیر پا بگذاریم و از ابزارهای روزمره برای خلق آینده ای متفاوت استفاده کنیم.
نوشته های مرتبط با داستانهای واقعی شرکت های بزرگ
- شرکت بزرگ شل Shell کارش را از صدف های دریایی آغاز نموده بود!
- 14 حقیقت شگفت انگیز درباره ساموئل کُلت که کمتر کسی می داند؛ از فروش دستکش تا فراوری اسلحه
- تاریخچه تویوتا؛ از ماشین بافندگی تا پادشاهی در دنیای خودرو
- تاریخچه کوکاکولا (Coca-Cola) | از ادعای درمان اعتیاد به مورفین تا اوج امپراتوری این نوشیدنی
- امپراتوری ایکیا (IKEA) از بیماری خوانش پریشی (Dyslexia) آغاز شد!
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران